Kenaqesia

[cedrus]

Kenaqesia

Janë shkruar dhe botuar mijra libra rreth konceptit të lumturisë, duke e cilësuar këtë, si një gjëndje gjatë së cilës, qënja humane ndihet në ekuilibër me ambientin dhe veten. Për rrjedhojë biologjikisht kjo gjëndje, pra lumturia, presupozon një moment, një periudhë të shkurtër, kur proceset e natyrshme kontradiktore brenda nesh, ekuilibrohen dhe po ashtu, ekuilibrojnë (apo kështu na duket) edhe proceset e tjera që na rrethojnë. Kështu ato krijojnë mikroambientin ku ne jemi në ekzistencë.

Sipas shumicës së hulumtuesve, lumturia nuk është një proces i jashtëm. Eksteriori luan rol sigurisht, por është pikërisht interiori, bota e brendëshme pra, ajo që prodhon lumturinë. Sipas kësaj teorie, e cila është edhe teoria dominuese sot, manipulimi, përpunimi dhe menaxhimi i botës sonë të brendëshme mund të krijojë çaste lumturie.

Sigurisht, por së pari duhet thenë që lumturia nuk eshte nje concept fiks, matematik. Ajo është shume relative. Për të njëjtin nxitës, ne përgjigjemi me shkallë të ndryshme lumturie (kënaqesie). Në ditë të ndryshme, interieri ynë ka mundesi të ndryshme për t’u përgjigjur ndaj ngacmuesve të jashtëm.

Mbi gjithshka, ne duhet që të mësojme si t’a menaxhojme lumturinë, kënaqësinë, mirëqënjen. Kjo ndjenje kaq solide , e kërkuar dhe njëkohësisht, kaq fraxhile, ka karakter shumë të fisme. Ajo duhet thirrur, kërkuar dhe pastaj duhet shijuar ngadalë dhe me kujdes.

Le të shohim një rast të zakonshëm: Po të dëgjosh një këngë të bukur popullore, le të themi të kënduar nga Vaçe Zela, do të ndjesh(kjo varet shume nga individi) një kënaqësi që klasifikohet, le te themi me notën “10”. Po ashtu pas pak kohe, degjojmë një melodi klasike të Verdit dhe po ashtu i japim edhe kesaj noten “10”. Lumturia, pra kënaqësia në të dy rastet është e arritur. Por…sikur të dëgjojme meloditë sëbashu, në mënyre simultane pra, kjo nuk do të thotë aspak 10+10=20. Rezultati i klasifikimit do të jetë sigurisht më pak së “10”. Kënaqësia nuk sumohet, nuk mblidhet. Ajo duhet shijuar e veçuar. Ajo duhet kërkuar dhe pastaj si të jesh fokusuar në të… të kërkosh që ta ndjesh.

Lumturia është një ndjenjë labile, jo konstante. Ajo ka ngritje dhe ulje të pafundme. Kur ne jemi me dhimbje (fizike apo shpirterore), kjo nuk do të thotë se nuk duhet, nuk kemi mundesi që të ndjejme kënaqësi. Jo, së pari të qënit nen ndjesinë e dhimbjes, na jep “vizën” qe të jemi njerëz. Vetëm të vdekurit dhe disa të sëmurë nuk ndjejnë në përgjithësi dhe janë pa dhimbje veçanërisht. Pra duke pasur dhuratën e madhe që të ndjejmë dhimbje, për rrjedhojë duke qënë njerëz, ne kemi edhe mundësinë për të ndjerë lumturinë, kënaqësinë.

Çdo humbje, çdo dhimbje dhe privim, na mëson që të kuptojmë, që edhe ana tjetër është atje diku. Ne pra duhet ta gjejmë. Eshtë e njohur shprehja e antikitetit:”Dështo, që të mësosh dhe mësohu që të dështosh”.

Po të shohim një njeri të sëmurë nga një sëmundje e rëndë, e cila j’a shkurton jetën, dhe ta analizojmë gjëndjen e tij shpirtërore dhe fizike do të kuptojme shumë. Njeriu i dënuar me vdekje, nga një sëmundje apo nga gjykatesi, i mpreh në mënyre të pavetedijshme shqisat e të ndjerit dhe sidomos, ai njeri mpreh shqisat e të ndjerit të kënaqesisë duke frenuar ato të vuajtjes. I sëmuri me kancer megjithse është nën dhimbje dhe nënefektin e sëmundjes, jeton jetë tepër sensibile. Ai ndjen dhe qan për një zog të vrarë, apo për një melodi të bukur, si kurrë nuk do te kishte bërë më parë. Sikur sëmundja të vihet nën kontrroll dhe mjekët t’i thonë që je i shëruar, ky i sëmurë do të jetojë një tjetër jetë, më të mirë, më kënaqesisjellëse se ajo që do të kishte jetuar më parë.
Mos vallë duhet që të sëmuremi më parë dhe pastaj të jetojmë në mënyrë të tillë sa të ndjejmë kënaqësine? Jo aspak! Jo! Truri ynë ka aftësinë që të prodhojë gjëndje të tilla të ngjashe me ato. Vetëm se ne duhet të dimë që të kërkojmë brenda tij. Jemi në që duhet ta thërrasim lumturinë dhe sigurisht që ajo vjen.

Mjaft njerëz dhe kultura të ndryshme kanë përdorur fasadën për të fshehur emocionet. A ështe kjo një gjë e mire?
Jo! Tashme dihet mirë së e qeshura dhe shoqërizimi ka efekte positive në organizem. E qeshura dhe kënaqësia, zgjatin jetën dhe përmirësojnë cilësine e saj. E qeshura forcon sistemin imunitar të trupit human. “Dekameroni” i Bokaçios, është një ilustrim i bukur i kësaj ideje. Një grup të rinjsh i shpëtuan sëmundjes së murtajes, e cila është aq ngjitese sa mori 50% te Europes ne shekullin e 14, duke jetuar në një shoqëri të gëzuar, diku në rrethinat e një qyteti të Italisë…..

Pra, arritja e kënaqësisë kërkon edhe të jetosh në një mjedis të gëzuar. Por që mjedisi të jetë i gëzuar, ti duhet të japesh kënaqësi, t’i falësh atij mjedisi pjesë të emocioneve të tua positive dhe ai do të t’i ktheje të shumëfishuara ato.

Gjenerozitet apo altruizem?

Unë jam me të parën. Ne duhet që të jemi gjenerosë, pra të japim kënaqësi, që të kemi edhe mundësinë të marim po atë. Altruizmi, presupozon dhënje pa nevojë për të marrë. Altruizmi është vetësakrifikim.
Mora shkas për këtë shkrim nga një libër i prof. të Harvardit Tal Ben-Shahar titulluar: “Happier”, Learn the Secrets to Daily Joy and Lasting Fulfillment.

Këtë bisedë e konsumova me një mikun tim të mirë. Kënaqësia ishte e dyanshme. Dhe nuk mund të rri pa shtuar që do të doja që t’i bëja prof. Ben-Shahar të njëjtën pyetje që më bëri miku im, pyetje që korespondon me një ide mjaft të përhapur në katedrën e psikologjisë së Harvardit, ide e hedhur pikërisht nga profesori i Ben-Shahar:
A është e mundur që të gjithë njerzit të përfitojnë nga ky libër, pra te rrisin shkallën e kënaqësisë, gjë që i përshtatet edhe titullit të librit.

Për çudi profesori………i profesorit Ben-Shahar ështe kundër kesaj ideje. Jo, pra të gjithë njerzit janë të aftë për të ndjellë këtë ndjenjë hyjnore, lumturinë. Te gjithë njerzit kanë nevojë për lumturine, kenaqësinë, por jo të gjithë kanë aftësinë për ta afuar, tërhequr atë….
Cedrus

[Semiramida]

Kënaqësinë e kemi shijuar në shumë forma të ndryshme, si koncept e kemi hasur të shpjeguar në mënyrë filozofike, por edhe të thjeshtë nga filozofë e teologë të ndryshëm, të cilët janë munduar ta analizojnë këtë koncept dhe tek-tuk ndonjëri ka marrë përsipër një përgjegjësi shumë të madhe: të tregojë mënyrën se si mund të arrihet kënaqësia e vë rtetë? A ia kanë arritur? Kënaqësia është diçka që shpjegohet apo përjetohet pa teori të caktuara nga gjithsecili? Më sipër përmendëm që është mekanizmi kryesor për mbijetesën: për të bëhen sforco nga më të paparashikueshmet. Një çudi, edhe pse e vërtetë: në arritjen e kënaqësisë bëjnë pjesë edhe pagesa e taksave. Çfarë është kënaqësia në të vërtetë? Çfarë ndodh në mendje dhe në trupin tonë, kur e përjetojmë këtë ndjesi?

Mund të matet kënaqësia? Kënaqësia e të paguarit Filozofia i ka shtruar për herë të parë këto çështje shumë shekuj më parë, duke munduar të japin përgjigje dhe këshilluar norma të sjelljes morale. Në vitet e fundit, argumenti lidhur me këtë çështje ka filluar të bëhet objekt i shumë studimeve shkencore. Për sa i përket nivelit biologjik, është mekanizmi më i rëndësishëm për mbijetesën: na shtyn që të ushqehemi mirë (ushqimi përbën një kënaqësi më vete), të mësojmë, të dashurojmë ose të japim gjithçka tonën në lidhje me një çështje të caktuar. Bëni një provë me veten: mendoni të bëni për vete një person, ju bëni diçka që t‘i bini në sy. A do ta bënit të njëjtën gjë, nëse nuk do të kishte kompensim më pas? Nga pikëvështrimi shoqëror është një busull që orienton zgjedhjet tona, jo vetëm në sensin egoist (sepse altruizmi të jep kënaqësi të mëdha). Sipas një studimi të realizuar nga Universiteti i Oregon-it, i cili është publikuar kohët e fundit në revistën "Shkencë", tregohet se pagimi i taksave aktivizon zonën cerebrale të kënaqësisë. Të bëjmë pyetjen më normale që i takon këtij shkrimi: Çfarë është kënaqësia? Nuk është e lehtë ta përcaktosh. Kënaqësia ka shumë "pamje", duke filluar nga kënaqësia seksuale deri në soditjen e një vepre arti. Për babanë e psikologjisë, Zigmund Frojd, kënaqësia është motori i të gjitha zgjedhjeve dhe përbëhet nga veprime të ndërmarra instinktivisht.

Nga këndvështrimi evolutiv "kënaqësia është një karakteristikë që natyra e ka lidhur me përmbushjen e nevojave primare, të cilat janë të domosdoshme për mbijetesën", tregon Gaetano Di Chiara, farmakolog në Universitetin e Cagliarit dhe autor i studimeve të ndryshme lidhur me këtë temë. "Është një sistem inteligjent dhe i domosdoshëm, i krijuar shumë shekuj më parë, për të lidhur së bashku disa forma si: të ngrënit, të riprodhuarit dhe garantimi i vazhdimësisë së specieve", tregon Stefano Canali, filozof në Universitetin Sapiensa në Romë. Në të njëjtën kohë, kënaqësia lejon në një farë mënyre pakësimin e stresit. Studimi i realizuar nga Ann MacLarnon dhe Stuart Semple nga Universiteti Roehampton në Londër, ka treguar përfitimet e këtij aktiviteti. Gjatë eksperimenteve të ndryshme (ata kishin vëzhguar një grup majmunesh, femra), vunë re se majmunet, të cilat kalonin të paktën 16 minuta në një orë pranë shoqëruesve të tyre, kishin nivele më të ulëta të kortizolit (hormonit të stresit) në gjak. Bonusi riprodhues "Gjithçka ndryshon kur vjen puna te kënaqësia seksuale, arritja e orgazmës. Nëse kjo gjë provohet shpesh gjatë një akti, kënaqësitë si seksuale, fizike, mendore dhe shpirtërore rriten në një shkallë të lartë", shpjegojnë studiuesit. Ende nuk ekziston një shkallë për të matur intensitetin e kënaqësisë. Tentativa e vetme për ta matur është provuar nga psikologët anglezë, Philip Snaith dhe Max Hamilton nga Universiteti Leeds.

Sipas këtyre dy studiuesve, testi "Pleasure scale" (shkalla e kënaqësisë), mat aftësinë e njerëzve për të provuar kënaqësi jo vetëm në seks, por edhe kënaqësitë e vogla që të ofron jeta si: të ushqyerit, të kalosh bukur gjatë një dite me diell apo një dush relaksues, të pasurit hobi dhe lidhje me njerëz të ndryshëm. Nëse kënaqësia është e vështirë të matet, ajo nuk është e vështirë të lokalizohet: disa zona në tru janë "deleguar" vetëm për njohjen e kënaqësisë. Kur takohen me të, lëshojnë disa substanca të caktuara si dopamina dhe endorfina, substanca të cilat të japin ndjesi mirëqenieje. Organi i kënaqësisë Neurologët në Universitetin e Stanfordit kanë zbuluar se humori provokon një kënaqësi më të madhe te femrat se sa te meshkujt. Mario Beauregard dhe Vincent Paquettem nga Universiteti i Montrealit kanë zbuluar se eksperienca fetare "ndez" zonat e kënaqësisë në tru. Ata kanë vëzhguar 5 murgesha dhe kanë arritur në këtë konkluzion. Ndërsa studiuesit nga Universiteti Udwig-Maximilians nga Munihu kanë arritur në konkluzionin se blerja e veshjeve firmë të jep kënaqësi më të madhe se blerja e një rrobe të bukur, por që nuk është firmato. Çfarë karakteristikash duhet të ketë një stimul për të të falur kënaqësi?

"Duhet të prekë ndjesitë, duke aktivizuar sensualitetin dhe seksualitetin", tregon Francesko Conrotto, nga shoqëria e psikoanalistëve italianë. "Kjo mund të ndodhë edhe nëse nuk provokohen zonat gjenitale: stimulimi mund të përfshijë zona të ndryshme të organizmit dhe të kënaqësive intelektuale (si p.sh., dëgjimi i muzikës ose leximi i një libri). Në këto raste, sensualiteti është në kulm, vetëm se është i drejtuar nga aktivitete fisnike". Në kënaqësinë intelektuale, ndjesitë e përfshira janë të dëgjuarit dhe të shikuarit, të cilat mund të shkaktojnë emocione të forta te njerëzit shumë të ndjeshëm (sidomos para një vepre arti). Kjo quhet "sindroma e Stendalit". "Më tepër se 50 për qind e neuroneve në tru i përgjigjen stimulit viziv. Nuk është e thënë se stimuli duhet të jetë i ri për të të shkaktuar kënaqësi. Këtu mund të sjellim një shembull ilustrativ: puthja p.sh., është studimi i një kënaqësie, e cila është provuar kur kemi qenë foshnjë: pirja nga gjiri i nënës, si dhe më vonë puthja që u japim partnerëve tanë përditë, përsëritja e së cilës sjell shumë kënaqësi dhe relaksim", përfundon Lamberto Maffei, drejtues në Institutin Neuroshkencor në Piza./shqip/